Xử trí khi trẻ gặp tai nạn

BV Nhi Đồng II TP.HCM tổ chức buổi nói chuyện chuyên đề "Phòng ngừa và xử trí các tai nạn thường gặp ở trẻ” dành cho giáo viên các trường mầm non trên địa bàn thành phố.

PGS-TS-BS Đoàn Thị Ngọc Diệp – Trưởng khoa Cấp cứu BV Nhi Đồng II đã dẫn ra một số tai nạn thường gặp và gây nguy hiểm ở trẻ, đồng thời chia sẻ những nguyên tắc và kỹ thuật cơ bản để có thể sơ cứu kịp thời.

Những tai nạn phổ biến ở trẻ

Trẻ ăn hoặc nuốt phải các chất gây ngộ độc. Biểu hiện là trẻ đau bụng, nôn, tiêu chảy, khó thở, đau đầu, chóng mặt, nặng hơn là hôn mê, co giật, xuất huyết. Nếu trẻ đã mất ý thức và ngưng thở thì tiến hành cấp cứu ngưng thở ngưng tim. Trường hợp trẻ còn tỉnh táo thì gây nôn cho trẻ và cho uống nhiều nước lọc, nước đường.

Trường hợp chất gây ngộ độc là các chất dễ bay hơi như axít, kiềm, xăng dầu... thì tuyệt đối không được gây nôn, vì sẽ ảnh hưởng đến đường thở của trẻ. Sau đó dội rửa sạch độc chất trên người trẻ rồi nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Đừng quên mang theo vỏ bao đựng độc chất hay chất nôn của trẻ để bác sĩ nhanh chóng xác định tác nhân gây ngộ độc.

Trẻ bị bỏng do nhiệt, nước sôi, hóa chất, điện... Trước khi đưa trẻ đến bệnh viện cần vén bỏ quần áo, để lộ vùng bị bỏng và rửa sạch vết bỏng bằng nước sạch. Tuy nhiên nếu vết bỏng quá lớn thì không nên rửa nước vì sẽ làm hạ thân nhiệt của trẻ. Không đụng vào chỗ phồng nước do bỏng, tránh làm tuột da vì dễ làm vết bỏng nhiễm khuẩn. Không bôi kem đánh răng hay nước mắm lên vết bỏng. Phủ vải sạch lên vết bỏng và cho trẻ uống nhiều nước.

Trẻ bị dị vật đường thở do nuốt phải hoặc bị hóc. Nếu trẻ không khó thở hoặc khó thở nhẹ thì không nên can thiệp, giữ trẻ ở tư thế ngồi và theo dõi kỹ trẻ trong khi chuyển đến cơ sở y tế.

Nếu trẻ khó thở nặng, nên vỗ ngực ấn lưng để tống dị vật ra. Lưu ý: chỉ lấy dị vật ra khỏi miệng trẻ khi nhìn thấy dị vật, trường hợp không nhìn thấy đừng cố dùng tay mò tìm dị vật trong miệng trẻ, vì như thế có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, càng nguy hiểm cho trẻ.

Trẻ bị ngạt nước. Sau khi vớt nạn nhân, tiến hành cố định cột sống cho trẻ nếu nghi ngờ có chấn thương. Lưu ý, nếu trẻ bị ngạt quá ba phút sẽ nguy hiểm đến tính mạng, do đó tuyệt đối không được xóc nước hoặc hơ lửa vì phương pháp này không hiệu quả, sẽ làm phí mất thời gian "vàng" để có thể cứu trẻ. Lập tức tiến hành cấp cứu, kích thích hô hấp, tim mạch, sau đó giữ ấm và chuyển trẻ đến bệnh viện.

Các chấn thương. Khi xảy ra tai nạn, cần cố định ngay cột sống cổ nếu nghi ngờ có chấn thương vì cột sống cổ của trẻ rất yếu. Sau đó đánh giá tình trạng của trẻ, tiến hành cấp cứu cơ bản nếu trẻ ngưng thở ngưng tim, dùng băng ép cầm máu trường hợp trẻ bị chảy máu, đừng cố lấy dị vật ra vì sẽ làm chảy máu nhiều thêm. Nếu trẻ bị gãy xương, biến dạng chi thì dùng nẹp cố định chi, sau đó chuyển trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Điện giật. Trước hết cần tách nạn nhân ngay khỏi dòng điện, cố định cột sống cổ nếu nghi ngờ chấn thương, cấp cứu cơ bản nếu có ngưng thở ngưng tim và chuyển trẻ đến bệnh viện.

Những cách sơ cứu đơn giản

Với những trường hợp đặc biệt nguy hiểm như ngưng thở hoặc chấn thương cột sống cổ, buộc phải sơ cứu trước khi chuyển đến bệnh viện. Đầu tiên, phải lay gọi để đánh giá tình trạng sức khỏe của bé. Khi lay gọi, một tay phải giữ chặt đầu bé để đề phòng trường hợp bé bị chấn thương cột sống cổ.

Nếu bé không có phản ứng (mở mắt, khóc hoặc cử động) thì nhanh chóng làm thủ thuật thông đường thở. Đối với bé dưới một tuổi, đặt bé ở tư thế nằm ngửa, một tay giữ trán, một tay nâng nhẹ cằm bé. Đối với trẻ trên một tuổi, nâng cằm cho đầu bé ngửa tối đa. Nếu nghi ngờ có chấn thương cột sống cổ thì không chuyển động cổ và đầu mà tiến hành ấn vào hai bên hàm của trẻ.

Sau khi làm thông đường thở, áp sát đầu, mặt hướng về phía bụng trẻ để mắt có thể nhìn sự chuyển động của lồng ngực, tai nghe tiếng thở và cảm nhận được hơi thở của trẻ bằng gò má mình. Sau đó, tiến hành hà hơi thổi ngạt, chú ý thổi chậm với áp lực thấp nhất vì phổi của trẻ nhỏ hơn và chịu áp lực thấp hơn rất nhiều so với người lớn.

Sau khi thổi ngạt năm nhịp thì kiểm tra mạch, nếu ngưng mạch cần tiến hành ép tim. Vị trí ép tim là 1/2 dưới của lồng ngực, đối với trẻ dưới một tuổi thì dùng hai ngón tay và trẻ trên một tuổi thì dùng một hoặc cả hai bàn tay ấn thẳng vào xương ức của trẻ.

Lưu ý, khi ép tim thì hai ngón tay luôn đặt trên cùng một vị trí, với tần số ép tim là 100 lần/phút và tỷ lệ cứ 15 nhịp ép tim thì thổi ngạt hai nhịp. Quan sát thấy trẻ đã có hô hấp và tuần hoàn trở lại thì đặt trẻ ở tư thế nằm nghiêng và chuyển đến trung tâm cấp cứu. Trường hợp nghi ngờ trẻ bị chấn thương cột sống cổ thì phải cố định đầu và cổ trẻ, đồng thời đặt trẻ nằm ngửa trong khi chuyển đến bệnh viện.